"Çekap (Check-up) Yerine " Sağlık Taraması, Sağlık Kontrolü"
İngilizce check-up "kontrol, baştan aşağı gözden geçirme" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük to check "1. satrançta şah hamlesi, 2. denetlemek, kontrol etmek". Bu sözcük Eski Fransızca “échec” veya “chec " olup, satrançta Farsça “şah” sözcüğünden alıntıdır. İngilizce aşağıdan yukarıya hareket bildiren “up " edatının bileşiğidir. Genel manası, bir alışkanlık olarak, insanların bir şikâyetleri olduğunda veya var olan hastalıklarının tedavisi amacıyla doktorlar gitmesi yerine, dönemsel olarak “sağlık taramalarına” gitmeleridir. Amaç, hastalığın tedavisi değil, kişinin hasta olmasını önlemektir. Check-up, “sağlık taraması” olası hastalıkları erken dönemde tespit etmek, önlem almak ve böylece kişinin sağlıklı kalması sağlamak için yapılır. Bu tarama, herhangi bir hastalık veya şikâyete dayanmaksızın, kişinin yaşına ve cinsiyetine uygun tetkiklerin düzenli olarak yapılmasıdır.
“Sağlık taraması”; belirgin bir şikâyeti olmasa da insanlarda gizliden gizliye oluşmaya başlayan rahatsızlıkların, henüz erken aşamadayken saptanması amacıyla yapılan muayene ve tetkiklerdir. (Bkz. https://www.lifemed.com.tr/check-up-saglik-taramasi-nedir/ ) (https://alfaosgb.com.tr/blog/periyodik-saglik-taramasi-nedir )
Check-Up teriminin Türkçe karşılığı bazı sağlık kuruluşlarında kullanılan karşılığı “sağlık kontrolü” dür. (Bkz.https://www.amerikanhastanesi.org/check-up/check-up-nedir)
Bunları belirlemek ve sağlığınızın bozulmasını önlemek için düzenli aralıklarla yapılan “sağlık kontrollerine” veya “Sağlık Taramasına”, maalesef İngilizce özentiyle “Check-Up” demeye başladık. Hoş, sıradan vatandaşa “dohtora mı geldin, sana çekap yapalım” desen de anlayacağını sanmıyorum.
Sonuç Yerine; Söylerken kolay, havalı ve kulağa hoş gelen “çekap” kelimesini yazarken, maalesef, elimiz ayağımıza dolaşıyor nasıl yazacağız diye!
Ergun Mengi 11 Şubat 2026