"On-Of" değil "Aç-Kapa"; "Swich-Buton" değil "Anahtar-Düğme"
“On-Of Siviçi (Switch) veya Butonu” Yerine “Aç-Kapa, Açma-Kapama (Anahtarı, Düğmesi)
Değiştirmek, yer değiştirmek, anlamındaki switch ve on-of kelimeleri, maalesef, “açma kapama anahtarı” yerine dilimize İngilizceden girmiştir. Süviç kelimesini telaffuz ederken zorlanıyoruz, yazarken hiç yazamıyoruz. Onun yerine o da İngilizceden gelen “buton-düğme” kelimesini kullanıyoruz.
İncelersek, "on"un bir şeyin üst yüzeyi tarafından fiziksel olarak desteklendiği anlamına gelen bir edat anlamı vardır. "On"un bir şeyin işlediğini gösteren bir sıfat veya zarf olduğu ilk anlamı ise daha sonradan kullanıma giriyor. Bir nesneyi veya olayı tanımlayan "On", harekette olduğu, işlediği veya gerçekleştiği anlamına gelen ilk alıntı 1616, W. Shakespeare, Kral Lear eserinde kullanılmıştır. Daha sonra açılıp kapanabilen işlevsel cihazlar yaygınlaştığında "on", işleyen bir durumdaki bir nesneyi tanımlamak için kullanılmıştır."Off" ise her zaman "on"un zıttıydı. Böylece, iki kelimenin birlikte kullanımı ortaya çıktı.
Türkiye’de bu kelimenin yerleşimi elektrikli cihazların açma kapama düğmesi veya elk düğmeleriyle olmuştur. Diğer taraftan yıllar sonra su tasarrufu maksadıyla, çevirmeli yerine basmalı-kaldırmalı çeşme muslukları haytamıza girdiğinde on-of kalktı yerine “aç-kapa “ geldi. Ama maalesef elektrikli düğme ve cihazlarda on-of hala devam ediyor. Süviç diyemeyen, On-of anahtarı diyenler de var,
Fransızcada çalıştırma- durdurma anlamında,
bouton marche-arrêt, Almancada ise Anschalten-Ausschalten, einschalten-abschalten, kelimeleri kullanılmaktadır.
Türkçemizde “on-of yerine aç-kapa”, süviç-buton yerine de anahtar-düğme” sözcüklerini kullanmamız gerektiğini düşünüyorum.
Ergun Mengi, 04 Şubat 2026