"Prosedür" için, "İzlek"
Prosedür kelimesi, Fransızca “procedure-süreç" sözcüğünden Türkçemize geçmiştir. İngilizce yazılımı aynı olup “prosicur” şeklinde seslendirilmektedir. Adımların sırasını, bir amaca ulaşmak için izlenen kural ve adımlar dizisini ifade eder. Fransızca “procéder-sürmek, devam etmek, ilerlemek" fiilinden türetilmiştir. Bu sözcük Latince “procedere, process- ileri gitmek" fiilinden alıntıdır.
1. Kökenbilimsel Mantık:
"Yolu Takip Etmek" Sözcüğün kökü Türkçe "İz" (Belirti/Ayak izi) sözcüğüdür. İz-le-mek: İzi takip etmek, arkasından gitmek. Daha önce belirlenmiş ayak izlerine (kurallara) basarak ilerlemek. Eğer "iz"den çıkarsanız, prosedürü ihlal etmiş olursunuz. "İzlek" sözcüğü, bu "sadakat ve takip" zorunluluğunu "Yol" kelimesinden çok daha teknik bir şekilde ifade eder. İz-le-k: İzlenen şey, takip edilen yol haritası.
2. Kavramsal Ayrıştırma: "Süreç, Yöntem ve İzlek" kavramları birbirine karışabilir.
Proses (Process)-Süreç: Zamanla ilgilidir. Eylemin devamlılığını (Sür-mek) anlatır. Metot (Method)-Yöntem: Tarzla ilgilidir. Eylemin hangi yönden (Yön-tem) ve nasıl yapılacağını anlatır.
Prosedür (Procedure)-İzlek: Adımlarla ilgilidir. Eylemin hangi sırayla (İz-lek) yapılacağını anlatır. Bu üçleme, kurumsal ve bilimsel dildeki karmaşayı "Sür/Yön/İz" kökleriyle çözer.
3. Edebiyat ve Bürokrasi Buluşması; "İzlek" sözcüğü edebiyatta "Tema" (bir eserin takip ettiği ana fikir) anlamında da kullanılır. Ancak bürokrasideki "İzlek" (Prosedür), "evrakın veya işin izleyeceği yol" anlamında demektir. Her iki kullanım da "takip edilen hat" mantığında birleşir. Takip etmek, seyretmek ya da yol almak gibi eş anlamlı sözcükleri üzerinden izlemek kelimesi karşılık bulur.
“İzlek” kelimesi TDK’ya göre “bir yazın ya da sanat yapıtında işlenen, geliştirilen konunun anlamca ortaya koyduğu ana yönelim” olarak açıklanmaktadır. Halk ağzında “Keçi yolu” olarak da kullanılmaktadır.
Sonuç "İzlek" kelimeinin ise; o adımların birer "iz" olduğunu ve yapılması gerekenin bu izleri "takip etmek" olduğunu tek bir sözcükle anlatan Türkçe karşılık olabileceğini düşünüyoruz. Prosedür/prosicur demeye alışmış bizler için “İzlek’e geçmek zor olmasa gerek.
Hasan Sessiz- Ergun Mengi 08 Şubat 2026