"Rayonalizasyon" için "Haklılaştırma- Ussallaştırma"
Sigmund Freud tarafından Bencil bir savunma mekanizması olarak anlamlandırılmıştır. Hatalı gerçekleri akla uygun, makul nedenlerle savunma şeklidir.
Rasyonelleştirmek, kişinin zorlayıcı durumları, duygusal rahatsızlık duyduğu davranışlarını veya düşüncelerini, mantıklı ve kabul edilebilir gerekçelerle açıklamaya ve makul göstermeye çalıştığı bir süreçtir. Bu süreçte, birey genellikle hoşlanmadığı veya rahatsız olduğu bir düşünceyi veya davranışı, kendi bakış açısından 'mantıklı bir gerekçe bulma' veya 'kendini haklı çıkarma' yoluyla daha kabul edilebilir hale getirme durumu olarak tanımlanabilir.
Örneğin, işyerinde çalışanlardan birisi sürekli geç kaldığında, “trafik sorunlarını suçlayarak” veya mevcut toplumsal sorunlara karşı “ben tek başıma ne yapabilirim; Konuşanların halini görmüyor musunuz?” diyerek kendi sorumluluğunu azaltmaya çalışabilir.
Günümüzde rasyonalizasyon olduğunu dahi bilmeden, kullanılan bu ifade biçimine, en uygun kelimenin Hakılaştırma veya ussallaştırma olabileceğini düşünüyorum.
Ergun Mengi 26 Ocak 2026