Kısacası, yüksek nitelikli bireylerden oluşan yüksek nitelikli toplumlar için refah ve mutluluk kaynağı olabilen şeyler, daha az nitelikli olanlar için birer süzgeç rolü oynamaktadır. AIDS'in, düşük nitelikli toplumların kendi kendilerini yok etmeleri için yapay olarak üretilip ortaya salınmış bir virüs olduğu gibisinden iddialar vardır. Gerçeklik ise, böyle bir komplo senaryosuna uygun olmayabilir. Ama her ne olursa olsun, gerek AIDS, gerek diğer medeniyet araçları, “yetersiz nitelikli toplumları ayıklama aracı” olarak işlemektedir. Teknolojinin gelişimi, toplumlar arası ilişkilerin karmaşıklaşması, kaynakların azalması, çevrenin bozulması ve belki daha başka faktörler nedeniyle, önümüze giderek daha çok ayıklama süzgeci çıkacağından ya da çıkarılacağından kuşku duyulmamalıdır. Beğenelim ya da beğenmeyelim, katı gerçek budur.

''Tolerans sahibi bir toplum toleranssızlığa da tahammül etmeli mi?”

Despotluktan demokratik çağlarda bilhassa daha fazla korkulmalıdır, çünkü despotluk, eşitliğin beslemesi sayesinde insanın kendisi ve kendi güvenliği için duyduğu sürekli endişe ile gelişir.Dünyanın fakir kısımlarında cesaretlendirdiğimiz demokrasinin otoriterliğin yeni formlarına doğru bir transformasyon olduğunu; Birleşik Devletlerdeki demokrasinin anlaşılması güç kaynaklardan, hiçbir zaman olmadığı kadar büyük risk taşıdığını ve gelecekteki bir çok rejimin, bilhassa bizimkinin, Washington’daki halihazır hükümetten daha fazla eski zamanların Atina ve Isparta oligarşilerine benzeyebileceğini kabul ederim.