Allahaısmarladık Yerine ‘Hay’ için eleştiri Kavram Mutfağı’nda iki gün önce (17 Aralık 2025) yayımlanan “Allahaısmarladık Yerine ‘Hay’ ” başlıklı imzasız metne hiçbir anlam veremedim. Yazar “allahaısmarladık”ı uzun bulmuş, onun yerine daha kısa bir söz olamaz mı diye düşünmüş. Bulduğu söz şu: “haydi”nin “hay”ı. Oysa biz konuşma dilinde hiçbir zaman “ al-la-ha-ıs-mar-la-dık” demeyiz, sözü yuvarlar, biraz kısaltırız, çoğun şöyle bir şey çıkar ağızlardan: “allaasmarladık”, hattâ “allaasmaladık”. Sonra, veda sözlerinin hangisi olursa olsun, telaffuzu kaç saniye sürer ki… Yazarın metinde açıkça dile getirilmeyen niyeti ne olabilir diye düşündüm biraz. “Allah” kelimesi Arapçadan girmiş Türkçeye. Bir veda sözünde Arapça kelime olmamalı diye düşünmüş olabilir dedim içimden. Ama kökenine bakılırsa, Arapçaya da başka dillerden geçmiş: Süryani, İbrani kökleri var. Akadçaya kadar geriye uzanıyor en eski kökü. Bir de yazar öztürkçeci olabilir diye düşündüm. Ama “dil” varken “lisan” dediğine göre, bu da olamaz dedim. Yazarın aklına gelmeyen çok güzel bir veda sözü daha vardır dilimizde; has Türkçedir: uğurlar olsun ya da uğurlar ola. Aklına gelseydi herhalde onu da uzun bulurdu. Mesele öztürkçecilik değil sanırım. İkinci olasılık: yazarımız dilde de bir “laiklik” olsun istiyor (mu acaba?). Hiç olmazsa vedalaşırken şu “Allah” kelimesine ne lüzum var diyor olmalı. Oysa vedalaşırken bu sözü kullanan hiç kimse İslam dinine özgü bir şey söylemiş olmaz. Bu veda sözü yüzyıllardır bir deyim olarak kullanılmış. “Allahaısmarladık” diyen, yazan hiç kimsenin dindar olduğu da ileri sürülemez. Şunu da hatırlatmadan geçmeyeyim: “Hay” kelimesi de Arapçada Allah’ın sıfatlarından biridir. “Haydan gelen huya gider” deyiminin asıl anlamı Allah’ın verdiği şeyin yine Allah’a döneceğidir. Ama bu atasözü ya da deyim halk ağzında, hiçbir gayret göstermeden gelen bir nimetin hiç sebep yokken ansızın ya da kolaylıkla kaybedileceği anlamında kullanılmıştır. Türkçede o kadar çok “allah”lı söz, deyim vardır ki… Bunların da çoğu aynı akıbete uğramış, içindeki “Allah” kelimesi unutulmuş, pek çoğu birer deyim haline gelmiştir. Örneğin, “inşallah”. Bu da Türkçeye özgü, doğrudan doğruya Allah’a bağlanabilecek bir söz olmaktan çıkmıştır. Ama laiklik kaygısıyla inşallah’ı da kullanmak istemeyenler yok değildir. Peki onun yerine ne kullanıyor onlar? “Umarım” diyorlar… “Umarım”, İngilizcedeki “I hope” sözünün bire bir mekanik tercümesidir, yani bir alıntıdır. Beğendiniz mi? Bunu da geçelim. Maşallah kelimesi Allah’a bir gönderme midir? Biz bazen birini mahcup duruma düşürmek için “maşallah!” demez miyiz? Eyvallah’ın birkaç anlamı vardır, bazen de “veda” sözüdür. İlahi / ilahî derken mutlaka tanrısal bir güç gelmez akla. “İlahi Ayşe!” hafif bir şaşkınlık ânında kullanılır. Dinî musiki bestelerine de ilahi denir. Vallahi, billahi, illahlah, yallah, allahlık, allah allah (şaşma deyimi), hay allah, allah aşkına (“Doğruyu söyle allah aşkına” deyimi), estağfurullah, allah kahretsin”, “her allahın günü” gibi deyimleri, bunlar gibi daha nicesini ne yapacağız? Bunların sayısı yüzleri bulur. Fesuphanallah, fisebilillah, hafazanallah, ibadullah, hasbetenlillah, alimallah, haspinallah (“hasbinallah ve nimel vekil”), neûzübillah, fîsebilillah, neuzübillah gibi daha az bilinenler de “Allah” kökenlidir. Bunların da dindışı kullanımları vardır. Hepsi Türkçeye özgü güzel mecazlar, deyimleşmiş sözlerdir. Özellikle eski yazarlarımız bunları çok güzel kullanmışlardır. İmdi, bu deyimleri de atacak mıyız? Niyet buysa, niyet edenin işi çok zor. Bunlar gibi günlük dile girmiş olan mecazların, deyimlerin tamamını dilden çıkaramazsınız. Bir kısmını belki yapay yollardan elemeye kalkabilirsiniz. İşte bu yapay yollara bir örnek. TRT’nin bir zamanlar çok tutulan Amerikan dizilerinin çevirilerinde “aman Tanrım!”, “Of Tanrım!” sözlerini çok duyardık. Nişantaşı ağzıyla bunu da kullananlar çıkardı arada bir. Ama Türkçe, has Türkçe kabul etmez bunu. İyi bir çevirmen bunları benimsemez. Türkçede Tanrı’lı deyimler de vardır, ama bunların bağlamları ayrıdır. Şunu hiç unutmamamız gerekir: dilde mühendislik olmaz. Dil üzerinden siyaset yürütülemez. Dilde ilericilik-gericilik; laiklik-şeriatçılık; radikal cumhuriyetçilik-muhafazakârlık olmaz. Biz bu yanılgının çok acısını çektik geçmişte. Türkçeyi berbat ettik. Oysa Batı ülkelerinde faşist, hıristiyan demokrat, sosyal demokrat, liberal, komünist aynı ana dilini konuşur, yazar. Çünkü dil, dildir, sadece dil... Son bir not. Allahlı sözler Allah’a, dine bir gönderme değilse, gündelik bağlamda kullanılmışsa “allah” kelimesi, bana sorarsanız, burada olduğu gibi küçük /a/ ile yazılmalı. TDK’nin basılı Yazım Kılavuzu’na baktım. Allahaısmarladık kelimesi yok! Bunun üzerine kurumun çevrimiçi kılavuzuna baktım, orada da yok. Çevrimiçi sözlüğüne baktım, orada da yok böyle bir söz! Muhafazakâr bir çevrenin hazırladığı çevrimiçi www.lugatim.com sözlüğüne baktım. Orada da kelimenin kullanımı için verilen örnek cümlelerle örnek mısraların birinci kelimesi olarak, doğal olarak büyük harfle yazılmış “allahaısmarladık”. Yani saklanmışlar. Demek ki her iki sözlüğü hazırlayanlar da bu kelimeyi küçük /a/ ile yazmaya cesaret edememişler! Orada /a/nın küçük harfle yazılması gerektiğini dilci oldukları için pekâlâ biliyorlar demek ki… Bülent Aksoy 19 Aralık 2025 Yorumlar Ergun Mengi 20.12.2025 13:25:42 Bülent bey, Yorumunuz için çok teşekkür ederim. Bu konular, sizin de çok iyi bildiğiniz gibi, tartışılarak en güzele ulaşma gereketirir. Ne Türkçe ve ingilizce kelimeler vardır komik olan, şaka mı bu! dedirten. ama zaman içinde lügatımıza yerleşmiştir. Ne güzel kelimeler buklunmuştur ama halk kabul etmemiş ve kullanıma girmemiştir. Konuyu ben de Allaha neden bağladınız onu anlamadım. Yazının içeriğini tam okuyamadınız diye düşünüyorum. Ben yazıma "Allahaısmarladık , Diğer kişiden veya bir grup insandan ayrılırken kullanılan güzel bir kelimedir. Bunun yerine hoşça kal, görüşmek üzere, kelimeleri de kullanılmaktadır. Yabancı lisanlara baktığımızda, İngilizcede Good Bye, Fransızcada Au Revoir, Almancada Auf wieder zehen kelimeleri kullanılmaktadır. " diye başladım. Sonradan yabancı lisanlarlardaki uzun gelen allahaısmarladık ifadelerine ve onların da uzun ifade yerine hangi kısa ifadeleri gösterdim. Örneğin "Ama insanlar tembel midir yoksa ayrılırken daha samimi kısa kulağa hoş gelen bir ifade mi kullanmak istiyorlar, İngilizler sadece “bye”, Fransızlar “A plus“ , Almanlar ise Tchüss kelimelerini kullanmaktadırlar. İsveçliler kısaca bizim hayda kelimemize benzer “Hej Da” diyorlar. Ruslar ise “do svidaniya” olan allahaısmarladık kelimesi yerine kısaca “paka-paka” İtalyanlar “Arrivederci” yerine “Ciao-çav” kelimesini kullanmaktadırlar." Ve Türk gençliğinin (hatta koca kova insankları bye (bay) demelerinden rahatsız oldum. Benim rahaysızlığım allahaısmarladık ta değil bye da. Diğer ülkele3rde lisanlarına çok kısa allahaısmarladık kelimeleri sokmuşlar 3-5 tanesini örnek verdim, isterseniz bunları çoğaltayım. Konunun Allah la hiç bir alakası olmadığını bir kez daha hatırlatmak isterim. Ben de bye dan kurtulmak için yeni bir kelime ürettim "Haay" dedim. Beğenmemiş olabilirisiniz. "FİKİRLER BİRBİRİNE KIRILMAZ, AMA İNSANLAR". Amacım Türkçeyi yabancı kelimelerden, plaza Türkçesinden kurtarma ve kelime sayımızı artırmak. Sizden "Allahaısmarladık" kelimesi bye unutturacak yeni güzel bir öneri bekliyorum. çok sevinirim saygılar Ergun Mengi20 Aralık 2025 megafenart 21.12.2025 10:28:16 Önce Sn. Aksoy'un eleştirisini okudum. "Ben de aynen bu şekilde yazmak isterdim" şeklinde düşündüm. Sonra Sn. Mengi'nin cevabını okudum ve cevap metninde de bir o kadar haklı ifadeler okudum. Bir zamanlar sık kullandığım bir ifade geldi aklıma: Sorun siz de değil, bende. Kavram Mutfağı platformundan çok faydalanıyorum. Çok teşekkür ederim. Saygılarımla. Ertunç Mega Ediz Yazıcıoğlu 21.12.2025 14:58:36 Bülent Bey, dile yeni bir sözcük katılmasını çok yönlü bir bakışla değerlendirmiş ve Allahaısmarladık Yerine ‘Hay" sözcüğünün önerilmesini anlamlı bir öneri olamayacağını çok güzel açıklamıştır. Kendisine aynen katıldığımı söylemeliyim. Ergun Beyin "Sizden "Allahaısmarladık" kelimesi bye unutturacak yeni güzel bir öneri bekliyorum" ifadesinin de onu Hay sözcüğünü üretmeye yöneldiğini anlıyoruz. Uzun yıllardır toplumun genelince kabul görmüş ve iletişiminde anlam kaymasına neden olmayan bir sözcüğün yerine birilerinin özenti, uydurma bye sözcüğünü koymalarına cevabımızın yeni bir uydurma sözcük ile değil var olan ve kabul görenin yaşatılmasıyla sağlanabileceğini düşünüyorum. Saygılarımla Ediz Yazıcıoğlu

Mizah ile anlatılanlar akılda daha çok kalır denilir. Bu videoyu yazı konusunda bu amaçla paylaştım. https://www.youtube.com/watch?v=CWvSlmEIoxA

Üstteki yorumu yanlışlıkla bu sayfaya yazdım. Yormcuya yorumunda değişiklik yapma-silme imkanı verilmediği için sayfa yönetcisinden silmesini rica ederim. Lütfen siliiniz.

Türk Dil Kurumu ilk yayınlarından 1934 yılında yayınlanmış olan Öztürkçe Karşılıklar Sözlüğünde Allahaısmarladık karşılığı olarak "Esen kalın" önerilmiş. Bu ifade bana göre "Hoşça kalın" ifadesine göre daha geniş kapsamlı. Ne var ki toplumda Hoşça kalın" kadar yaygın kullanılmıyor. Bu ifadeyi 70 li yılların başında siyah-beyaz TV zamanında sunucular programlarını bititirken yaygınlıkla kullanırlardı.